«Мамочкино моласы» жайлы жаңа кітап жарық көрді

Мамочкино моласыОсыдан жүз жыл бұрын Коммунистердің рухани ұстазы Владимир Илич Ленин Ресейге «Халықтардың ұлы түрмесі» деген баға берген болатын. Оның бұл сөзі бірден кең таралып, революцияның басты ұранына айналады. Әйтсе де билікке келген большевиктер ауыспалы мағынада айтылған «халықтар түрмесі» ұғымын, шынайы ұғымға айналдырды. Сталиннің жарлығы бойынша ГУЛАГ құрылып, жер-жерде оның филиалдары ашылды. Мыңдаған, миллиондаған жазықсыз адамдар сол лагерлерде жапа шекті. Сондай лагерлердің бірі Қарағанды өңіріндегі Карлаг тұтқындар лагері.
Қарағандының тарихи картасындағы қара жолақпен белгіленген бұл лагердің ашылмаған жұмбағы көп. Карлаг ақиқатын ашып, онда құрбан болғандардың рухына тағзым жасау  мақсатында Ұлт жанашыры, заң ғылымдарының докторы, ҚР ҰҒА корреспондент-мүшесі Нұрлан Орынбасарұлы Дулатбековтің идеясы негізінде «Болашақ» академиясының жанынан «КАРЛАГ: тарихтан – тағылым, өткенге-тағзым» ғылыми ағарту жобасы ашылған болатын. Жоба аясында бірнеше тарихи маңызы бар кітаптар жарық көрді. Соның бірі біз бүгінде сөз қылып отырған «Мамочкино моласы» туралы ғылыми еңбек.

чсия

Бұл кітапта Кеңестер Одағы кезінде НКВД-мен жазықсыз жазаланып, Қарлаг лагерьлерінде айдауда болған саяси қуғын-сүргін кұрбандарының балаларының тізімі, олардың біразы жерленген «Мамочкино моласының» суреттері, сондай-ақ осы тақырыпқа қатысты мұрағат кұжаттары, сол кезеңнің көріністері — суреттер шоғыры, бұйым-заттардың суреттері берілген.

Мамочкино моласы

 Үш тілде жарық көрген «Мамочкино моласы» кітабы  көпшілік окырманға арналған. Оны тек Қазақстандық оқырмандар ғана емес шетелдіктер де еркін оқып, өңір тарихымен, Сталиндік зұламат жылдардың белгісімен таныса алады. Суреттердің авторы әлеуметтік ғылымдар докторы Дитер Зейц (Германия).

Кітапта «Момочкина моласы» туралы анықтама берілген. Онда былай делінеді:

«Мамочкино моласы»

Бұл молада «Карлаг» тұтқындары – әйелдер мен балалардың мүрделері жерленген. Зират Қарағанды облысы, Абай ауданы аумағында, Долинка кентіне жақын орналасқан.
«Карлагта» ересектермен бірге «халық жауларының» балалары да мерзімдерін өтеді.
Жаңа туған балаларды аналарынан тартып алып, Балалар комбинаттарына тапсырады. Оның да вахтасы, қақпасы бар. Барактары және тікенек сымдары кәдімгі зонадан еш айырмашылығы жоқ. «Карлагта» осындай жеті мекеме болған.
Мұрағат деректері бойынша, мұндай үйлерде балалар өлімі өте жоғары еді. Мәселен, 1941-1944 жылдары 924 бала, ал 1950-1952 жылдары 1130 сәби опат болған…

Бұдан бөлек кітапта Қазақстан Жазушылар одағы төрағасының бірінші орынбасары, Халықаралық «Алаш» сыйлығының лауреаты Ғалым Жайлыбайдың  «Мамочкина моласы» өлеңі ағылышын, орыс тілдеріне аударылып, басылған.

***
… Кімге ол күннің обалы?
Балалығымды ұрлады,
Қызықтарын тонады.
Ессіз ғасыр адамзаттың алдында —
Жауап берген жоқ әлі.

Көкті кезіп кеткен кезде жыр құсым,
Мен олардың танып алғам түр-түсін.
«Мамочкина моласынан» естимін —
Сақ-сақ еткен сәбилердің күлкісін.
Аңызықта арай тігіп күнсіген,
Көктемдегі көк шыбықтың бүршігі ең.
«Мамочкина моласына» жеткенде
Сақ-сақ еткен сол күлкіден түршігем.

Сол маңайдан естимін де тосын ән.
Тосын әнге қосыла алмай тосылам.
«Мамочкино моласының» қасында
сақ-сақ еткен сол дауыстан шошынам.

Тайғақ кешіп,
Тағдыр біткен тайғасын,
Аяр қоғам асырады айласын.
… Бірігуге ұран салған сол күнде —
Барлық елдің пролетары, қайдасың?…
Дыбыстарын жұртқа естіртпей былайғы,
Қарғамай-ақ қоғамды да,
Құдайды.
Жартастағы «Мамочкино моласы»
Сақ-сақ етіп күледі де жылайды …

Қол бұлғаңдар!
Сол сапарға ермеймін,
Саны келіп,
Саны кеткен мендейдің.
Сай-сүйегім сырқырайды жоласам —
Енді қайтіп бұл маңайға келмеймін
… Жартастағы «Мамочкино моласы».

Ғалым Жайлыбай

***
Кто в ответе за те злодеяянья?
Век – безумец, жестокости век!
Все похищено – детства сиянье,
Смех и радост, любви обожнье.

Когда в далях небесных витает
Птиц – Муза – я вижу опять:
Детский лик в облаках проступает,
Смех младенца меня окликает —
Как не вздрогнуть и как не узнать!

Ищу тень в суховей. От расточка
На весеннем зеленом пруте
Сад бы вырос.
Но сорвана почка,
Но в могильной она темноте.

Среди кладбища вдруг настигает
Детский песенки голосок —
И сжимается сердце, и тает,
И мне студит морозом висок.

Век – злодей! Ты промчался галопом,
Всех топча и огнем ослепив,
По дорогам кривым и по тропам,
И по скользкой от крови степи.

Пролетариев звал к единенью…
Где они? Почему не спасли,
Почему они отдали тленью
Матерей и младенцев земли?

Воздух чист, по весеннему ясен.
Бог и люди, прощает вас всех
Это кладбище в скорбном Жартасе,
Где я слышу то всхлипы, то смех.

Помаши на прощанье рукою!
Ты сюда возвратишься не раз.
Но я болен такою тоскою —
Ломит кости при встрече с тобою,
Край могил материнских, Жартас
И я больше сюда не приду …

Галым Жайлыбай

***
Who will pay for that inhumanity?
Age of cruelty and insanity!
Stolen childhood,
Stolen joy and loving tenderness,
Who will restore them all?
Tell me if you know.

I see a bird flying in the sky,
And I see children’s faces on high.
I hear them laughing, and shudder
Walking in the cemetery of Mothers.

I hear children singing among graves
It makes my heart shrink with pains.

Age, you’re a villain! You galloped away
Treading us down and blinding with fire

Age you’re villain! You galloped away
Treading us down and blinding with fire
Throught roads and paths
And throught blooded steppes.
 
Your vaunted working class worked as one.
But did not save
Our mother and children,
They are in the grave.
 
Clean air and warm spring day,
God forgives everything to us.
But I still can hear sobbing and laughing
In the cemetery of Zhartas.
 
Wave your hand to Zhartas ,
Plase of graves.
You will come back here
Through it hurts,
And your think: ‘ I don’t want to be neaR’.

Galym Zhailybay

«Қасым» порталы

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован.